Uczę szybkiego czytania i sprawdzam, co z tego naprawdę działa

Z mojej praktyki

Jak to wygląda u mnie w praktyce

Tempo. Na kursach zaczynam od ćwiczeń tempa: przyspieszam, trochę zwalniam, znowu przyspieszam. Podnoszę trudność, na przykład czytając od prawej do lewej albo książkę do góry nogami, a potem wracam do zwykłego czytania, tylko szybciej.

Zrozumienie. Rayner i współautorzy mają rację w jednym: gdy podnosisz tempo, zrozumienie spada. Z moich obserwacji u części osób (według mojego szacunku 20-30 procent) na początku nawet rośnie, bo czytały tak wolno i z tyloma przerwami, że w długich zdaniach wielokrotnie złożonych dochodziły do końca, nie pamiętając początku. U reszty spada najpierw lekko, potem mocniej. Dlatego uczę zasady: dwa kroki do przodu, jeden w tył. Kto czyta 200 słów na minutę, próbuje 400, schodzi do 300 i na 300 czuje się jak na początku, choć czyta o połowę szybciej. Spadek trwa zwykle miesiąc, najwyżej półtora, czasem dwa. W tym czasie tempo rośnie na przykład z 200 do 600 słów na minutę, a ja uczę łapać choć jedno, dwa słowa z linijki i sklejać je ze sobą. Potem zrozumienie wraca, często wyżej niż przed kursem, choć czytasz kilka razy szybciej. Najlepiej widać to przy drugim czytaniu: nagle okazuje się, że pamiętasz szczegóły.

Koncentracja i skanowanie. Do podnoszenia koncentracji używam gier takich jak NASA Games i Alphabet Game. Do skanowania służy ćwiczenie, w którym z długich akapitów wykreślamy słowa, bez których i tak zrozumielibyśmy sedno. Okazuje się, że można wykreślić 60-80 procent wyrazów, a sens zostaje. Uczy to wyłapywania tego, co niesie informację, i pomijania lania wody.

Nauka do egzaminu. Czytam tekst dwa razy. Pierwszy raz szybko, podkreślając. Samo podkreślenie nic mi nie daje, służy temu, żeby wiedzieć, co potem zapisać i dokąd łatwo wrócić. Przy każdym podkreśleniu mam ułamek sekundy na obraz w głowie: sytuację, osobę, datę. Żeby to działało od razu, a nie po pół godziny wymyślania historii do czterech słów, potrzebny jest wcześniejszy trening mnemotechnik. Drugi raz czytam po godzinie albo następnego dnia. Przykład: pierwsze czytanie 1200-1600 słów na minutę, drugie 800. Razem to wciąż krócej niż jedno czytanie w przeciętnym tempie, a pierwszą powtórkę mam już za sobą.

Notatki i pytania. Potem piszę własnoręcznie krótkie streszczenie, mapę myśli albo listę punktów i wracam do nich. Czytanie cudzych streszczeń i notatek tego nie zastąpi, bo pracę trzeba wykonać samemu. W kolejce, na przerwie, w toalecie zadaję sobie pytania: o czym to było, kto, komu, gdzie, kiedy, jak. Szukanie odpowiedzi utrwala materiał, a jeśli odpowiedzi nie znajdę, wiem, gdzie jest luka, i mogę wrócić do tekstu.

Emocje i pamięć. Listy słów z zajęć z mnemotechnik na studiach pamiętałem prawie bezbłędnie jeszcze po dziesięciu latach, a niektóre potrafię przywołać po dwudziestu. Łączyłem wtedy kilka zasad: zapamiętywanie kilkoma zmysłami, śmieszne, szokujące i nieprawdopodobne skojarzenia, powtarzanie listy od początku do końca i od końca do początku. Piątkę na zaliczeniu dostawał ten, kto po jednokrotnym usłyszeniu powtórzył bezbłędnie 200 wyrazów podawanych jeden po drugim co 3 do 5 sekund. Dostali ją wszyscy w mojej grupie. Pamięta to wiele osób, a prowadząca zajęcia wspominała o tym wielokrotnie.

Sprawdź sam. Na szkoleniach zawsze zachęcałem, żeby przetestować metody na sobie. Jeśli ktoś uznał, że nic mu to nie daje, mógł zrezygnować, a ja oddawałem pieniądze. Zdarzyło się to, o ile pamiętam, dwóm lub trzem osobom na ponad tysiąc uczestników. Większość chwaliła kursy, a część zdała potem trudne egzaminy. Niejedna z tych osób ma dziś doktorat i pracuje naukowo.

Granice: to opis mojej praktyki z kursów, nie wyniki badań. Poparcie w przeglądach badań mają sprawdzanie się z pamięci i powtórki w odstępach (Dunlosky i in., 2013). Nie znalazłem badania, które rzetelnie sprawdzałoby dobrze wyszkolone osoby stosujące te techniki z głową, a nie samo „czytaj szybciej”. Jeśli takie znasz, napisz, chętnie porozmawiam o jego metodologii.